Serebellar Ataksi Ve Gluten Ataksisi

Beyinciğin (serebellum) ilerleyici bir hastalığıdır. Serebellar atakside hareketlerin dengeli ve amacına uygun yapılmasında bozukluk vardır. Hastalığın çeşitli tipleri bulunur ve çoğu kalıtımsaldır. Ataksili hastaların kalıtımsal  Olmayanlarının bir bölümünde, glutenin içerdiği gliadine karşı yükselmiş  AGA IgG veya IgG antikorları (pozitifliği) veya çölyak hastalığı vardır. Bunlar gluten ataksisi olarak da adlandırılırlar.

Gluten ataksisi tüm ataksilerin %15’ini, kalıtımsal olmayan ataksilerin de %40’ını oluşturur (7). 1960’lı yıllardan beri, bu hastalıkla çölyak hastalığı ilişkisi üzerinde durulmasına ve olgu bildirimleri yapılmasına rağmen, bu konudaki ilk çalışma 1996’da yayınlanmıştır (8). O çalışmada, nedeni bilinmeyen ataksi ve periferik nöropatisi olan hasta grubunda  AGA pozitifliği %56.6 olarak bulunmuştur.  Daha sonra  kalıtımsal olmayan ataksili hastalarda yapılan çalışmalarda  AGA,  %11.5 (9),  %36 (10) ve %40 (11) gibi farklı  oranlarda  pozitiflik vermiştir. Çölyak hastalığı beraberliği ise %1.9 (9), %12.5 (12)  ve %16.7 (13)  oranlarında bildirilmiştir. Bir toplum çalışmasında çölyak hastalığıyla kalıtımsal ataksi arasında ilişki bulunmamıştır (14). İlginç olan,  yukarıdaki çalışmalardan birinde kalıtımsal ataksililerde de AGA pozitifliğinin %43  saptanmasıdır ama orada incelenen hasta sayısı 7’dir (11). Küba’dan bildirilen bir  çalışmada, 64 kalıtımsal ataksili hastada AGA pozitifliği %23.4 olup, sağlıklı kontrol grubundan (%9,1) istatistiksel olarak anlamlı yüksek  bulunmuştur (15). Kalıtımsal ataksilerdeki yüksek AGA oranları, onlarda da glutensiz diyet deneme şansının olabileceğini akla getirmektedir.

Gluten ataksili hastalarda, beyincikteki önemli sinir hücresi olan Purkinje hücrelerine  karşı antikorlar bulunduğu ve ayrıca gliadine karşı gelişmiş olan AGA antikorlarının da Purkinje hücreleriyle çapraz reaksiyon oluşturduğu  saptanmıştır (16). Bu çalışmayı yapan, aynı zamanda  gluten ve sinir hastalıkları konusunu ilk kez gündeme getiren ve  daha sonra da tıp bilimine çok şeyler veren Hadjivassiliou  ve arkadaşlarıdır. Bu çalışmacılar daha sonra tTGA otoantikorlarının ataksili hastalarda, beyincikte daha belirgin olmak üzere beyindeki damarların çevresinde
biriktiklerini göstermiştir (17).
Gluten ataksili hastalardaki  otoantikorların, beyin dokusuna özel  transglutaminaz 6 tipine karşı geliştiği (tTG6A) ve hem IgA hem de IgG grubundan oldukları gösterilmiştir (18). Günümüzde gluten ataksisi artık otoimmün bir hastalık olarak kabul edilmektedir (19, 20).

Gluten ataksisi, glutensiz diyet

Gluten ataksisi genellikle  yavaşça ve 50’li yaşlarda başlar. Ani başlama sık değildir. Hastaların ancak küçük bir grubunda sindirim sistemiyle ilgili yakınma vardır. Gluten ataksisi saptandığında yapılması  gereken, glutensiz diyet uygulanmasıdır. Glutensiz diyete yanıt, uygulamanın erken başlamasıyla artar (19). Bu yazılanların ışığında sanki glutensiz diyetle iyileşen hasta bildiriminin çok fazla sayıda olduğunu düşünülebilir ama öyle değildir. Glutensiz diyet uygulanan hastaların bazılarında  iyileşme olmuş bazılarında da yanıt alınamamıştır (10, 11, 21-22). Bu konuda fazla sayıda hasta içeren çalışmada, glutensiz diyeti uygulayan 26 hastayla, kabul etmeyen 14 hasta karşılaştırılmıştır (23). Diyet uygulayanların ataksi testlerinde belirgin düzelme olmuştur. Ama yazarların ısrarla üzerinde durdukları konu, kısıtlamanın çok sıkı bir şekilde yapılmasıdır.

Öneri: Bu hastaların veya ailelerinin  Nörolojik hastalığı olanlara öneriler ″  bölümünü okumaları  iyi olur.

7. Hadjivassiliou M, Sanders DD, Aeschlimann DP.Gluten-related disorders: gluten ataxia. Dig Dis. 2015;33:264-8.

8. Hadjivassiliou M, Gibson A, Davies-Jones GA, Lobo AJ, Stephenson TJ, Milford-Ward. A Does cryptic gluten sensitivity play a part in neurological illness? Lancet. 1996; 347(8998):369-71.

9. Bürk K, Bösch S, Müller CA, Melms A, Zühlke C, et al. Sporadic cerebellar ataxia associated with gluten sensitivity. Brain. 2001; 124:1013-9
10. Ihara M, Makino F, Sawada H, Mezaki T, Mizutani K, et al. Gluten sensitivity in Japanese patients with adult-onset cerebellar ataxia. Intern Med. 2006: 45:135-40.

11. Lock RJ, Tengah DP, Williams AJ, Ward JJ, Bingley PJ, et al.Cerebellar ataxia, peripheral neuropathy, “gluten sensitivity” and anti-neuronal autoantibodies. Clin Lab. 2006; 52:589-92.

12. Pellecchia MT, Scala R, Filla A, De Michele G, Ciacci C, Barone P. Idiopathic cerebellar ataxia associated with celiac disease: lack of distinctive neurological features. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1999; 66:32-5.

13. Luostarinen LK, Collin PO, Peräaho MJ, Mäki MJ, Pirttilä TA. Coeliac disease in patients with cerebellar ataxia of unknown origin. Ann Med. 2001; 33:445-9.

14. 15. Ludvigsson JF, Olsson T, Ekbom A, Montgomery SM. A population-based study of coeliac disease, neurodegenerative and neuroinflammatory diseases. Aliment Pharmacol Ther. 2007; 25:1317-27.

15-14 Almaguer-Mederos LE, Almira YR, Góngora EM, et al. Antigliadin antibodies in Cuban patients with spinocerebellar ataxia type 2. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2008 Mar;79(3):315-7.

16. Hadjivassiliou M, Boscolo S, Davies-Jones GA,  et al . The humoral response in the pathogenesis of gluten ataxia. Neurology. 2002; 58:1221-6.

17. Hadjivassiliou M, Mäki M, Sanders DS, et al., Autoantibody targeting of brain and intestinal transglutaminase in gluten ataxia.Neurology. 2006 Feb 14;66(3):373-7.

18. Hadjivassiliou M, Aeschlimann P, Strigun A,et al. Aeschlimann Autoantibodies in gluten ataxia recognize a novel neuronal transglutaminase. Ann Neurol. 2008;64:332-43.

19. Sapone A, Bai JC, Ciacci C, et al. Spectrum of gluten-related disorders: consensus on new nomenclature and classification. BMC Med. 2012; 10:13.

20. Mitoma H, Adhikari K, Aeschlimann D,  Et al., Consensus Paper: Neuroimmune Mechanisms of Cerebellar Ataxias. Cerebellum. 2015 Mar 31. [Epub ahead of print]

21. Ghazal FA, Singh S, Yaghi S, Keyrouz SG. Gluten ataxia: an important treatable etiology of sporadic ataxia. Int J Neurosci. 2012; 122:545-6.

22. Diaconu G, Burlea M, Grigore I, Anton DT, Trandafir LM. Celiac disease with neurologic manifestations in children. Rev Med Chir Soc Med Nat Iasi. 2013; 117:88-94.

23. Hadjivassiliou M, Davies-Jones GA, Sanders DS, Grünewald RA. Dietary treatment of gluten ataxia. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2003;74:1221-4.

Hülya Uzunismail hakkında 222 makale

43 yıl aktif olarak çalışmış, bunun yaklaşık son 25 yılını da, gıda-hastalık ilişkisini bulma uğraşına adamış bir iç hastalıkları ve gastroenteroloji uzmanı olarak derlediğim bilgi ve deneyimlerimi, hem doktorlar hem de hastalar için bir kitapta birleştirerek paylaşmak istedim.