Periferik Nöropati (Sinir Ucu İltihabı)

Periferik sinirler, deriden dokunma, sıcaklık, titreme, ağrı gibi duyuları alan, kas hareketlerini  sağlayan ve organların çalışmasını kontrol eden sinirlerdir. Bunların hastalığı olan periferik nöropatide hasta olan sinir veya sinirlerin özelliklerine göre, el, ayak, kol ve  bacakta ağrı, hissizlik, uyuşma, karıncalanma, yanma gibi yakınmalar vardır veya  kas güçsüzlüğü hatta felç bile gelişebilir. Halk arasında sinir ucu iltihabı olarak bilinir. Organlara ait sinirlerin nöropatisinde, sıcağı tolere edememe, terleme bozuklukları, tansiyon problemleri, idrar tutamama, idrar yapmaya başlayamama, kabızlık,  ishal gibi yakınmalar vardır. Hastalığın çok farklı şekilleri bulunur ve nedenleri de çok farklıdır.  Aşırı alkol alımı, diyabet, vitamin B12 eksikliği, kemoterapi ilaçları ve sinirlerin veya onları besleyen küçük damarların iltihaplanması (vaskülit) periferik nöropatinin çeşitli nedenlerinden bazılarıdır.

Sinir ve damar iltihaplarının büyük bir grubu otoimmün kaynaklıdır (24, 25). Periferik nöropati yapan sinir iltihaplarından biri aşağıda okuyacağınız Guillain-Barré sendromudur. Polyarteritis nodosa, mikroskopik polianjiit, Wegener granulomatozu gibi vaskülitler de periferik nöropati yapar (24).  Damarın iltihabı onun tıkanmasına, içerdiği kanın beslediği sinire ulaşamamasına ve o sinirin hem beslenememesine hem de oksijenlenememesine neden olur. Periferik nöropati yapan damar iltihaplarından biri de eozinofilik damar hastalıklarında anlatılmış olan Churg-Strauss sendromudur (77,78/III). Wegener  granulomatozunda ve mikroskopik polianjiitte eozinofillerin artmış olduğu konusunda bazı bilgiler bulunmaktadır. Kan yağlarını düşürmek amacıyla kullanılan ilaçlardan statinler, daha çok miyopati (kas hastalığı) ama periferik nöropati de yapabilirler.

Periferik nöropati, çölyak hastalığı, AGA ve glutensiz diyet

Periferik nöropati, çölyak hastalığında ikinci sıklıkta  gözlenen sinir hastalığıdır ve iki hastalığın birlikteliği 1960’lı yıllardan itibaren bildirilmektedir. İngiltere’de bir  hastanenin 8 yıllık deneyimine göre, izledikleri nörolojik hastalardan 131‘i glutenle ilişkili bulunmuştur, bunların 57’sinde  periferik nöropati saptanmıştır (26). Periferik nöropati-çölyak hastalığı ilişkisi bir toplum çalışmasında da bulunmuştur (14). Periferik nöropatili hastalarda IgA ve IgG AGA pozitifliği %34 olarak bildirilmektedir (11). Bugün nörolojik hastalığı olanlarda, glutenle ilişkinin erkenden araştırılmasının ve  bulunan hastalarda glutensiz diyete geçilmesinin başarılı sonuç vereceği  artık kabul edilmektedir (27). Serebellar atakside olduğu gibi periferik nöropatide de glutensiz diyet bazı hastalarda iyi sonuçlar vermiş (28-32), bazılarında da sonuç alınamamıştır (33, 34) . Bir çalışmada, bildirilen 8 hastanın 4’ünde iyi sonuç alınmış, diğer 2’sinde sonuç alınamamış hatta 2’sinde de yeni yakınmalar eklenmiştir (35).

Diyetin başarılı olmadığı olgulara örnek olarak, glutensiz diyet altındayken bir nöroloji kliniğine yatırılmak zorunda kalan 7 hasta verilebilir (36).  Bu olgular glutensiz diyetin glutenle ilişkili bulunan her nöropatili hastada başarılı olamayacağını göstermektedir ama başarısızlığın, onların diyetlerinde hata yapmalarına  veya kaçamaklar yapmalarına bağlı olabileceğinin de unutulmaması gerekir.  Nörolojik hastalığı olanların,  glutensiz diyeti çok sıkı bir şekilde uygulamaları gerekmektedirBunun önemi,  6 aylıkken  çölyak hastalığı tanısıyla glutensiz diyet uygulanmaya başlanan bir kız çocuğunda örneklenebilir. Çocukta, 10 ve 12. yaşlarında yanlışlıkla yediği  gluten içeren  gıdalar sonucu, yürümesine bile engel olan ağır nöropati atakları oluşmuştur. Her iki atakta da önce ishal ve karın ağrıları olmuş, nöropatileri ise kendiliğinden, o gıdaların kesilmesiyle haftalar içerisinde düzelmiştir (37). Yani, diyetteki küçük  hatalarla, hastanın yürümesine bile engel olacak şiddette hastalık tabloları gelişebilmektedir. 

Aslında çölyak hastaları diyetlerinde çok sık kaçamak yaparlar. Bu glutensiz diyet anlatılırken de yazılmıştı. Hatta tam olarak diyete uyma oranları %15’e bile düşebilmektedir (15/II). Diyetini bozan çölyaklıların çoğunun en fazla karınları ağrır, dışkılama sayıları birkaç gün artar ve geçer. Yukarıda örneklenen çocuğun başlangıçta nöropatisi olmayıp daha sonra gelişmiştir ama başlangıçta nöropatisi olanların, diyette hata veya kaçamak yapmamaya çok daha fazla özen göstermeleri gerekmektedir. Bu aile bireylerinin ve arkadaşlarının da hastaya yardımlarıyla olur.

Bazı periferik nöropatili hastaların serumlarında antikorlardan biri yüksek bulunur. En sık yükselen de IgM antikorudur  (38).

Periferik nöropati, alerji ve mast hücreleri

Periferik nöropatili hastalarda hem total hem de maytlara özel IgE antikorları yüksek bulunmuştur (39). Periferik sinirlerin hasarlandığı durumlarda (Wallerian dejenerasyonu) mast hücrelerinin rolünü gösteren bir çalışma bulunmaktadır (40). 

Öneriler

Bu hastaların kitabın V. bölümündeki genel önerilere  elden geldiğince uymaları bazı yararlar sağlayabilir. Tedavi ile istenilen yanıt alınamadığında, nöroloji ve iç hastalıkları doktorlarının onayı ile aynı bölümdeki kişiye özel önerilerden A ve C planlarını uygulanabilir. Bazı ek bilgiler için ek kitabın  “Nörolojik hastalığı olanlara öneriler kısmının okunması iyi olur. 

Kitap: Artık Hastalığımla Baş Edebiliyorum (Mast Hücrelerinin Gizi), Nobel Tıp Kitabevleri

15/II. Mohaidle A, Mella JM, Pereyra L, et al. Role of antibodies in celiac disease after one year of treatment to predict the adherence togluten-free diet .Acta Gastroenterol Latinoam. 2011; 41:23-8.

14. 14. 15. Ludvigsson JF, Olsson T, Ekbom A, Montgomery SM. A population-based study of coeliac disease, neurodegenerative and neuroinflammatory diseases. Aliment Pharmacol Ther. 2007; 25:1317-27.  

24. Blaes F. Diagnosis and therapeutic options for peripheral vasculitic neuropathy. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2015 Apr;7(2):45-55.

25. Dalakas MC. Pathogenesis of immune-mediated neuropathies. Biochim Biophys Acta. 2015;1852:658-666.

26. Hadjivassiliou M, Grünewald RA, Davies-Jones GA. Gluten sensitivity as a neurological illness. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2002;72:560-3.

27. Hernandez-Lahoz C, Mauri-Capdevila G, Vega-Villar J, Rodrigo L. Neurological disorders associated with gluten sensitivity. Rev Neurol. 2011; 53:287-300.

28. Djuric Z, Kamenov B, Katic V . Celiac disease manifested by polyneuropathy and swollen ankles . World J Gastroenterol. 2007; 13:2636-8.

29. Lurie Y, Landau DA, Pfeffer J, Oren R. Celiac disease diagnosed in the elderly. J Clin Gastroenterol. 2008; 42:59-61.

30. Viader F, Chapon F, Dao T, Rivrain Y, Lechevalier B. Celiac disease in adults revealed by sensory-motor neuropathy . Presse Med. 1995; 24:222-4.

31. Somay G, Cevik DM, Halaç GU, Abut E, Erenoglu NY. Cobalamine deficiency associated with neuropathy and oral mucosal melanosis in untreated gluten-sensitive enteropathy. Indian J Gastroenterol . 2005; 24:120-2.

32. Boskovic A, Stankovic I. Axonal and demyelinating polyneuropathy associated with celiac disease. Indian Pediatr. 2014;51:311-2.

33. Simonati A, Battistella PA, Guariso G, Clementi M, Rizzuto N. Coeliac disease associated with peripheral neuropathy in a child: a case report. Neuropediatrics. 1998; 29:155-8.

34. Souayah N, Chin RL, Brannagan TH, et al. Effect of intravenous immunoglobulin on cerebellar ataxia and neuropathic pain associated with celiac disease. Eur J Neurol. 2008; 15:1300-3.

35. Brannagan TH 3rd, Hays AP, Chin SS, et al. Small-fiber neuropathy/neuronopathy associated with celiac disease: skin biopsy findings. Arch Neurol. 2005;62:1574-8.

36. Hagen EM, Gjerde IO, Vedeler C, Hovdenak N. Neurological diseases associated with celiac disease. Tidsskr Nor Laegeforen. 2000; 120:439-42.

37. Polizzi A, Finocchiaro M, Parano E, Pavone P, Musumeci S, Polizzi A. Recurrent peripheral neuropathy in a girl with celiac disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2000; 68:104-5.

38. Kelly JJ. Peripheral neuropathies associated with monoclonal gammopathies of undetermined significance. Rev Neurol Dis. 2008; 5:14-22.

39. Horiuchi I, Kawano Y, Yamasaki K,  et al. Heightened IgE response to mite antigens in inflammatory neuropathies. J Neurol Sci. 1999;  166:77-80.

Hülya Uzunismail hakkında 222 makale

43 yıl aktif olarak çalışmış, bunun yaklaşık son 25 yılını da, gıda-hastalık ilişkisini bulma uğraşına adamış bir iç hastalıkları ve gastroenteroloji uzmanı olarak derlediğim bilgi ve deneyimlerimi, hem doktorlar hem de hastalar için bir kitapta birleştirerek paylaşmak istedim.