Mast Hücreleri

Mast Hücreleri

Dokularda bulunan mast hücreleri kemik iliğinde üretilirler. Hemen her organda, karın organlarını saran zarda, eklem zarlarında bulunurlar. Özellikle de vücudun deri, sindirim kanalı, solunum yolu gibi çevreyle temas eden bölümlerinde fazla sayıdadırlar.

Eskiden mast hücrelerinin sadece tip I allerjik reaksiyonda rol oynadığı sanılıyordu. Ama bugün mast hücreleri bağışıklık yanıtlarında ana rolü oynayan hücreler, bazofiller dışındaki diğer akyuvarlar örneğin nötrofiller, eozinofiller, lenfositler, monositler de yardımcı hücreler olarak kabul edilmektedir. Bunlar çoğunlukla mast hücrelerinin yönlendirmesiyle dokulara toplanır ve iltihabı oluştururlar. Mast hücreleri  immün sistemdeki tüm hücrelerle ilişkili olup hem doğal hem de kazanılmış bağışıklığın  yöneticisidirler (7, 12, 13,14).  Bir yandan vücudu enfeksiyon ajanlarından korurken, bir yandan da IgE-aracılı alerjik reaksiyonlarda ve otoimmün reaksiyonlarda ana rolü oynarlar. Ayrıca bazı sinir sistemi hastalıkları ve psikiyatrik hastalıklarda, ateroskleroz, irritabl bağırsak sendromu (İBS), migren, osteoporoz, tip 2 diyabet gibi toplumda sık görülen bir  grup nedeni bilinmeyen hastalıkta,  erkekte kısırlık ve şişmanlıkta da etkili olurlar.

Mast hücrelerinin uyarılması, çoğunlukla yüzeylerinde bulunan reseptörler (alıcılar) yoluyla olur. Bu reseptörler arasında, IgE antikorlarına ait olanlar gibi IgG antikorlarına ait olanlar da vardır. IgG antikorlarının antijenleriyle yapmış oldukları immün kompleksler, bu reseptörlerle birleşerek mast hücrelerini uyarırlar.  IgG reseptörleri hem mast hücrelerini uyaran hem de baskılayan reseptörler olmak üzere iki farklı tiptedir (11). Bu nedenle immün kompleksler her zaman mast hücreyi uyarmayabilir. Ayrıca, yakın zamana kadar bilindiği gibi mast hücrelerinin uyarılmasıyla her zaman histaminin salınması ve ona bağlı yakınmaların oluşması da beklenmemelidir. Çünkü mast hücrelerinin uyarılmasında bazen degranülasyon  olmayabilir ve diğer maddeler, örneğin iltihabın oluşmasını sağlayan farklı sitokinler üretilip salgılanabilir (7). Mast hücrelerinin üzerinde IgA antikorları için de reseptörler bulunur (77) ve bu nedenle IgA antikorları aracılığıyla da mast hücreleri uyarılabilir (10). IgM antikorlarına ait reseptörler konusunda bilgi bulamadım bu antikorlara  bağlı olarak mast hücrelerinin uyarılabileceği ileri sürülmektedir (10).

Mast hücrelerinin yüzeyinde bakteri ve virüsler için Toll like reseptörleri (TLR) vardır. Kadınlık hormonları olan östrojen ve progesteron için reseptörler bulunmaktadır (7) ve bu hormonlar da mast hücrelerini kendi reseptörlerine bağlanarak uyarır. Çevre kirliliği nedenlerinin başında olan, östrojene benzer yapıları yüzünden çevresel östrojen olarak da bilinen ksenoöstrojenlerin bazıları da östrojen reseptörlere bağlanarak mast hücrelerini uyarır (17). Mast hücrelerinin yüzeyinde streste açığa çıkan bir hormon olan “corticotropin releasing hormon-CRH″ için reseptörler vardır ve stres bu yolla mast hücrelerini uyarır (7). Mast hücreleri bazen de reseptörler olmadan, doğrudan uyarılabilir. Bu konuda düşük molekül ağırlıklı bazı ilaçlar örnek olarak verilebilir(10). Bence bazı katkılar ve ksenoöstrojenler de bu yolla mast hücrelerini uyarabilir.

Mast hücreleri, Treg hücrelerinin fonksiyonlarını bozar. Bu nedenle otoimmun hastalıkların oluşmasında önemli rol oynar  (12).

Mast Hücresi Şema

7. Theoharides TC, Alysandratos KD, Angelidou A, et al. Mast cells and inflammation. Biochim Biophys Acta. 2012;1822:21-33.

10. He SH, Zhang HY, Zeng XN, Chen D, Yang PC. Mast Cells and basophils are essential for allergies: mechanisms of allergic inflammation and aproposed procedure for diagnosis. Acta Pharmacol Sin. 2013;34:1270-83.

12. Walker ME, Hatfield JK, Brown MA. New insights into the role of mast cells in autoimmunity: evidence for a common mechanism of action? Biochim Biophys Acta. 2012; 1822:57-65.

13. Jönsson F., Daëron M. Mast cells and company. Front Immunol. 2012 20;3:16.

14. He S, Zhang H, Zeng X, Yang P. Self-amplification mechanisms of mast cell activation: a new look in allergy. Curr Mol Med. 2012;12:1329-39.

17. Narita S, Goldblum RM, Watson CS, et al. Environmental estrogens induce mast cell degranulation and enhance IgE-mediated release of allergic mediators. Environ Health Perspect. 2007;115:48-52.

77. Hong GU, Lim JY, Kim NG, Shin JH, Ro JY. IgE and IgA produced by OX40-OX40L or CD40-CD40L interaction in B cells-mast cells re-activate FcεRI or FcαRI on mast cells in mouse allergic asthma. Eur J Pharmacol. 2015;754:199-210.

Hülya Uzunismail hakkında 222 makale

43 yıl aktif olarak çalışmış, bunun yaklaşık son 25 yılını da, gıda-hastalık ilişkisini bulma uğraşına adamış bir iç hastalıkları ve gastroenteroloji uzmanı olarak derlediğim bilgi ve deneyimlerimi, hem doktorlar hem de hastalar için bir kitapta birleştirerek paylaşmak istedim.